Spektakl "Ryszard III" w Teatrze Polskim w Podziemiu to mroczna, funeralna, pełna wielkich i małych nikczemności opowieść o przesuwaniu granicy zła, tego co można uczynić, by wyeliminować przeciwników politycznych i zdobyć to co nienależne z racji urodzenia, warunków fizycznych i charakteru.
Inspirowany dramatem Szekspira spektakl wyreżyserowany przez Pawła Świątka to historia człowieka, któremu wszelkie popełniane niegodziwości uchodzą na sucho. Niski, brzydki, garbaty, z nie w pełni sprawną ręką, ma wyjątkowo podły charakter. Jest fałszywy, podstępny, świętoszkowaty i pełen chorobliwego pożądania - zarówno pięknych kobiet, jak i korony królestwa Anglii. Co najdziwniejsze wszystko to udaje mu się zdobyć dzięki intrygom i morderstwom.
Szekspir przedstawia króla Ryszarda III (nie do końca zgodnie z prawdą historyczną) jako wyjątkową kanalię, która jest też jednym z najchętniej pokazywanych na deskach teatralnych nikczemników.
Jednak by zrozumieć Ryszarda nie trzeba przeczytać dzieła Szekspira, gdyż twórcy spektaklu w sposób bardzo wyrafinowany posłużyli się oryginalnym tekstem (w tłumaczeniu Stanisława Barańczaka), by pokazać współczesne mechanizmy władzy, nikczemności dzisiejszej wielkiej polityki i osiąganie sukcesów dosłownie po trupach. Z pewnością część widzów oglądając tę postać i jej machinacje, będzie miała skojarzenia ze współczesnymi rządzącymi i sterującymi wydarzeniami zza kulis.
Grający Ryszarda III w spektaklu Michał Opaliński to aktor wysokiej klasy. Podjął się niezwykle trudnego zadania - wykreowania postaci skutecznie działającej zakulisowo, szarej eminencji, która dostaje się na szczyty władzy i doprowadza do tego, że to inni proszą go o przyjęcie korony.
Postać ta, dzięki zaprojektowanemu przez Grzegorza Więckowskiego kostiumowi, który jest rodzajem szarego munduru z czerwonymi lamówkami, bez trudu wtapia się w otoczenie. Zamiast garbu, jak w dramacie Szekspira, ma na plecach coś w rodzaju właściwych latającym insektom skrzydełek przyszytych do pleców. Na rękach nosi symboliczne krwiste rękawiczki.
Akcja rozgrywa się na cmentarzu wypełnionym nagrobkami, które zamiast tablic nagrobnych mają lustra z nazwiskami zamordowanych przez Ryszarda ludzi, stojących mu na drodze do władzy. Ta postać łatwa byłaby do przerysowania, zwłaszcza że na tym dworskim cmentarzysku pojawiają się licznie "przeszarżowane" pozostałe postacie dramatu. Ryszard III przerysowany jednak nie jest i to jest przerażające.
Scenografia Marcina Chlandy podkreśla wieloplanowy charakter akcji, niczym w grze komputerowej, gdzie w tym samym czasie rozgrywają się różne sceny. Ich układ kojarzyć się też może z wielopostaciowymi i pełnymi różnych narracji obrazami niderlandzkiego malarza Pietera Bruegela, gdzie postacie namalowane są w grupkach w jednej przestrzeni i trudno ogarnąć i zrozumieć ich działania.
Tak samo w funeralnej, mrocznej scenerii, na scenie Piekarni jedni zajmują się knuciem i intrygami (Ryszard, lord Buckingham), inni piciem (Królowa Elżbieta, Małgorzata) lub jedzeniem, a jeszcze inni ukrywają się we współczesnych strojach rozrzucając kwiaty i czekając na swoje pięć minut (Richmond).
W spektaklu przeszłość i przyszłość przenikają się. Czasy dawne i współczesne stają się jedną przestrzenią odwiecznej walki dobra ze złem, intryg, zbrodni, które choć przez długi czas nagradzane sukcesami, ostatecznie wiodą do śmierci głównego bohatera.
Co prawda słynna kwestia "Królestwo za konia" pojawia się w spektaklu, ale próżno tu szukać wielkich scen batalistycznych. Ten polityczny dramat wyreżyserowany przez Pawła Świątka jest raczej skomplikowaną kameralną rozgrywką zakulisową. Stary król umiera w tle, gdzieś z tyłu sceny, a Ryszard, który co prawda obecny jest na scenie jako pierwszy, czając się w ciemności, w dalszej części akcji jest kryjącym się po kątach nędznikiem, który szuka popleczników także wśród przedstawicieli kościoła.
W spektaklu pojawiają się pełne ekspresji sceny konfrontacji (np. szermierczy pojedynek na słowa królowej Elżbiety zagranej przez Agnieszkę Kwietniewską i Ryszarda).
Warto zwrócić uwagę na młodych aktorów, którzy stworzyli tu oryginalne indywidualne kreacje, dzięki którym spektakl pulsuje energią. Fantastyczny Bartosz Śledź (Tyrell) niczym Pierrot w białym stroju, tworzy niepokojącą i perwersyjną postać, podobnie jak bardzo wyrazista i fascynująca Anastazja Kowalska jako Małgorzata monologująca w bezsilności z pijackim rozczarowaniem oraz pełna wściekłości zuchwała postać zagrana "z pazurem" przez Katarzynę Wuczko. To nowe aktorskie pokolenie, które we wrocławskim spektaklu nadaje świeżości mrocznemu szekspirowskiemu dramatowi.
Bardzo minimalistyczna i jakby sakralna muzyka Olgi Mysłowskiej oraz scenografia (Marcin Chlanda) nadają całości rysu współczesnego, udowadniając po raz kolejny, że Szekspir jest wciąż aktualny, a jego dramaty są doskonale dopasowane do naszych czasów.
Rzucona podczas spektaklu kwestia "Módlmy się za krzywdzicieli" nabiera nowego ironicznego znaczenia, gdy przyłożymy współczesną miarę do sięgania po władzę przez nikczemników i zbrodniarzy, takich jak tytułowy "Ryszard III".
Premiera spektaklu "Ryszard III" Teatru Polskiego w Podziemiu odbyła się 13 listopada 2026 r. w Centrum Sztuk Performatywnych Instytutu Grotowskiego we Wrocławiu.
Foto: Natalia Kabanow
Reżyseria Paweł Świątek
Muzyka Olga Mysłowska
Scenografia, reżyseria światła Marcin Chlanda
Kostiumy Grzegorz Więckowski
Asystenci reżysera Maciej Ćwieluch, Franciszek Słoniowski
Obsada
Michał Opaliński Ryszard
Agnieszka Kwietniewska Królowa Elżbieta
Janka Woźnicka Lady Anna
Michał Mrozek Buckingham
Katarzyna Wuczko (gościnnie) Richmont/ Książę Yorku
Anastazja Kowalska (gościnnie) Małgorzata/ Książę Walii
Igor Kujawski Lord Hastings
Eryk Walkowiak ( gościnnie) Lord Rivers
Dariusz Maj Catesby
Bartosz Śledź ( gościnnie) Tyrell

Komentarze
Prześlij komentarz