Podsumowanie roku 2022 na Wawelu i zapowiedzi wystaw na rok 2023

Tak intensywnego roku Zamek Królewski na Wawelu jako muzeum nie przeżył w ca­łej historii. Mijający sezon zakończył się  wynikiem zbliżonym do 1 mln 785 tysięcy zwiedzających, przy czym warto wspom­nieć, że przez pierwsze pięć miesięcy większość ekspozycji muzealnych było zamkniętych - Zamek  przechodził metamorfozę, przygotowując się do wielkiego otwarcia w czerwcu. To frekwencja wszech czasów.
 
 
ZAMEK W LICZBACH
 
W minionym 2022 roku odbyło się 16 wystaw
Nowy Skarbiec Koronny zobaczyło od 30 czerwca prawie 140 tys. osób.
W czasie najbardziej wzmożonych prac nad tą wystawą, wawelscy specjaliści robili 20 tys. kroków dziennie.
Oddano do użytku 46 nowych gablot,wykonanych przy użyciu 15 ton stali oraz 9 ton szkła.
Na potrzeby prezentacji zabytkowego stołu w Skarbcu z poł. XVII w. (?), ważącego 335 kg,
o wymiarach 765 cm x 4020 cm x 1275 cm, stworzono specjalną gablotę umożliwiającą efektowne przedstawienie obiektu w stosunkowo niewielkiej przestrzeni.
Wawelscy konserwatorzy oczyścili w sumie 624 ogniste języki, ważącego 19,5 kg płaszcza Jana III Sobieskiego – obiektu wiodącego w Skarbcu.

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przeznaczyło na budowę Nowego Skarbca Koronnego ponad 12,5 mln zł, a prawie 800 tys. zł
przekazał Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa.
Prace do otwarcia ekspozycji trwały 12 miesięcy.
Metamorfoza, którą przeszedł Zamek na dwóch piętrach wymagała przeniesienia około 1200 obiektów.
Wawelscy edukatorzy przeprowadzili ponad 1000 lekcji muzealnych, upowszechniając wiedzę o jednej z najcenniejszych kolekcji na świecie wśród niemal 20 tys. uczestników.
Zrealizowano 73 filmy, przybliżające historię wawelskiej kolekcji i ukazujące pracę wybitnych ekspertów.
Dołączyło do  Zamku Królewskiego na Wawelu ponad 38 tys. nowych użytkowników Fb.
Post poświęcony ulepionemu ze śniegu smokowi wawelskiemu dotarł do ponad 118 tys. odbiorców.
Łączny zasięg (tj. liczba osób, które zobaczyły dowolne materiały z naszej strony) na Facebooku wyniósł ponad 4,6 mln. 
 
   
 
Zdobyto 12 prestiżowych nagród, w tym:
Nagrodę w Konkursie Wydarzenie Muzealne Roku 2021 „Sybilla”
za wystawę „Wszystkie arrasy króla. Powroty 2021-1961-1921”,
Grand Prix w Konkursie Wydarzenie Muzealne Roku „Sybilla” 2021.

Zwyciężono w plebiscycie publiczności w Konkursie
Wydarzenie Muzealne Roku „Sybilla” 2021.
Wystawa „Arcydzieła z kolekcji Lanckorońskich” zdobyła  I miejsce w kategorii WYSTAWA w IV Edycji ART in Architecture Festival 2022.
Nagroda główna w konkursie „Kraków bez barier” dla najlepszej firmy wspierającej Krakowską Kartę Rodziny z Niepełnosprawnym Dzieckiem.
Ponadto Zamek Królewski na Wawelu został uhonorowany:
Złotym Medalem Honorowym za Zasługi dla Województwa Małopolskiego.
Tytułem Specjalnym 2021 za 30-letni program rewaloryzacji Zamku – „Lidera Małopolski” –  nagroda w konkursie Stowarzyszenia Gmin i Powiatów Małopolski.
Nagrodą Lovekrakow.pl w kategorii Kultura,
A także otrzymał:
II Nagrodę za projekt zgłoszony w kategorii 
Zarządzanie profilami społecznościowymi w 5. Przeglądzie „Muzeum Widzialne”.
Zamek został  też Laureatem Plebiscytu Miejsce Przyjazne Rodzinom z Dziećmi 2022.
 
2022 rok kończy też  długa lista zakupów – 45 obiektów, które wzbogaciły wawelską kolekcję. Część z nich jeszcze chwilę pozostaje niespodzianką, ale już wkrótce, będą cieszyć oczy rzeszy zwiedzających.
Jeden z takich wyjątkowych zakupów pochodzi od Pawła Sanguszki, ostatniego przedstawiciela jednego z największych rodów magnackich w dawnej Rzeczypospolitej. To bezcenny zbiór sześciu gobelinów z połowy XVII wieku ozdobionych herbami, które znajdowały się w rezydencjach jego rodziny. – Podczas ich badania okazało się, że pierwotnie wcale nie należały do Sanguszków, tylko do Dymitra Jerzego Wiśniowieckiego. Odkrycie pozwala spojrzeć od nowa na historię tych dzieł. Ukażemy ją wkrótce naszym widzom – zapewnia dyrektor Zamku Królewskiego prof. Andrzej Betlej.

ZAPOWIEDZI NA ROK 2023

Już 12 stycznia otwarta zostanie  wystawa prac niderlandzkiego mistrza detalu – JACOB MERTENS I MALARSTWO KRAKOWSKIE OKOŁO 1600, która potrwa do 16 kwietnia. Wystawa prezentować będzie ok. 40 eksponatów takich jak obrazy, a także inne dzieła (rysunek, rzeźby z kości słoniowej) wykonane ok. 1600 r. i utrzymane w manierze typowej dla sztuki niderlandzkiej. Główną częścią ekspozycji będzie ołtarz z warsztatu malarza Jakuba Mertensa, urodzonego i wykształconego w Antwerpii. Najważniejszą częścią ołtarza jest, znajdujące się obecnie w Prałatówce przy kościele Mariackim,  Zwiastowanie sygnowane przez Jakuba Martensa.

26 stycznia pokazana zostanie WYSPIA (prezentacja trwać będzie do 30 XI 2023 roku na dziedzińcu zewnętrznym). To plenerowa instalacja artystyczna Kingi Nowak inspirowana twórczością Stanisława Wyspiańskiego, która w symboliczny sposób spełnia jedno z jego największych marzeń – pozostawienia swojego śladu w tym wyjątkowym miejscu. Kinga Nowak  podąża tropem wawelskich fascynacji mistrza, równocześnie czerpiąc inspirację z jego witraży i malarstwa ściennego znajdującego się w krakowskim kościele oo. Franciszkanów. – Kolorystyka witraży, o głębokich, nasyconych barwach, rozświetlonych przez przenikające przez nie światło, sprzymierzona z geometrycznymi motywami, kratownicą obecną w malarstwie ściennym wpłynęła na ostateczną formę instalacji o wieloznacznym tytule Wyspia – zapowiada dr Agnieszka Jankowska-Marzec, kuratorka instalacji WYSPIA. 

– Inicjatywy poświęcone Stanisławowi Wyspiańskiemu – artyście totalnemu – zapowiadają wielkie wydarzenia (także wystawiennicze), jakie planujemy w kolejnym roku. Będą one upamiętniać wydane przezeń w 1904 roku „Akropolis” – dodaje prof. Andrzej Betlej.

MISTERIUM LWOWSKIEJ RZEŹBY 30 III - 22 X
Wystawa, na której eksponowane będą osiemna­stowieczne rzeźby, stanowiące pierwotne wyposażenie kościoła parafialnego w Hodowicy pod Lwowem. Ekspozycja będzie próbą odtworzenia figur z hodowickiego ołtarza głównego i ambony, przechowywanych obecnie w Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki we Lwowie. – Celem wystawy będzie przedstawienie szerszej publiczności arcydzieł lwowskiej rzeźby i zwrócenie uwagi na fenomen sztuki tego kręgu. Maksymalna geometryzacja formy szat postaci połączona z dużą dozą ekspresji i wyrazistą, naturalistyczną fizjonomią stanowią o wyjątkowości sztuki kręgu lwowskiego rokoka w skali europejskiej – zapowiada kustosz Joanna Pałka. 

BEKSIŃSKI. RZEŹBY 27 IV – 1 X
Wystawa pochodzących z lat 60-tych rzeźb autorstwa Zdzisława Beksińskiego to premierowa prezentacja. Artysta kojarzony jest głównie z medium malarskim. – W przypadku form rzeźbiarskich Beksiński ogranicza środki wyrazu, to obiekty doskonałe, jednolite, oszczędne i  przemawiające. Rzeźby Głów wychodzą od rysunków czaszek, bardziej szczegółowych, wielkoformatowych prac ołówkiem czy węglem na szarym papierze pakowym. Wystawa we współpracy z Muzeum Historycznym w Sanoku obejmie także oprócz serii Głów dwie rzeźby monumentalne: Hamlet i Makbet. Prezentacja w Ogrodach Królewskich to znakomita okazja, by pokazać odbiorcom szerzej nieznaną twórczość rzeźbiarską wybitnego i bardzo rozpoznawalnego artysty oraz pozwolić na zaistnienie prac w niezwykłej i nieoczywistej lokalizacji – twierdzą kuratorzy wystawy Małgorzata i Marcin Gołębiewscy.

POKAZY SPECJALNE (wybrane miesiące 2023)
Zamek pragnie zaanonsować cykl pokazów specjalnych dzieł odkrytych, odzyskanych, swego rodzaju niespodzianek dla zwiedzających.
Nadchodząca Noc Muzeów będzie okazją by je celebrować, pokazując  wyjątkowe, nowe nabytki.
­– Tytuły dzieł i artyści pozostają tajemnicą. Mogę tylko zdradzić, że dzięki naszym mecenasom, partnerom, a także prywatnym darczyńcom zbiory wawelskie wzbogaciły się o kilkanaście unikatowych dzieł o randze ogólnoświatowej. Prócz nich planujemy sprowadzić na wystawy także arcydzieła
z zagranicznych muzeów – zapowiada prof. Andrzej Betlej.

SKARBY Z PILICY – maj
Z okazji kolejnej rocznicy wiktorii wiedeńskiej i dla uczczenia otwarcia Nowego Skarbca Koronnego, w którym pokazywany jest płaszcz orderowy Jana III,  przypomniane zostanie niezwykle znalezisko sprzed lat – zespół paramentów z Pilicy – w Sali Sobieskiego, w reprezentacyjnych komnatach Zamku Królewskiego na Wawelu. Zobaczymy zespół paramentów liturgicznych z symbolami Orderu Świętego Ducha. Motywy te były przehaftowane, ewidentnie aplikowane na nowe tło, a ponadto wzbogacone o herby Sobieskich i Wesslów (Janina i Rogala) oraz litery: M I K P. (Maria Józefa Królewiczowa Polska). Były to najwyraźniej przywiezione z kolegiaty w Żółkwi aparaty liturgiczne towarzyszące ceremonii nadania Orderu Janowi III Sobieskiemu. 

OBRAZ ZŁOTEGO WIEKU 14 IX – 14 XII, czyli tu króluje sztuka czasów Jagiellonów. To jeden z najbardziej oczekiwanych projektów wystawienniczych po Wszystkich arrasach króla i Nowym Skarbcu Koronnym otwartych dla zwiedzających w minionych latach.
W zamierzeniach kuratorów ma to być wystawa totalna, obejmująca wszystkie piętra Zamku, gdzie za sprawą kilkuset dzieł sprowadzonych z całego świata, zostanie przedstawiona szeroka panorama kultury rozkwitającej na rozległym terytorium Korony i Litwy.

– Najlepsze miejsce dla takiej prezentacji stanowi renesansowy pałac królewski na Wawelu
z oryginalnym detalem architektonicznym i reliktami wystroju malarskiego oraz rzeźbiarskiego z epoki Zygmuntowskiej. Szczególne miejsce zajmują fryzy podstropowe zachowane (częściowo zrekonstruowane) na pierwszym i drugim piętrze wschodniego skrzydła. Staną się one istotną częścią wystawy jako dzieła malarzy pracujących dla Zygmunta I: Antoniego z Wrocławia, Dionizego Stuby, Hansa Dürera i innych. Ze względu na daleko idącą interwencję konserwatorską niewiele można powiedzieć o ich walorach artystycznych, lecz ich tematyka jest czytelna i do niej zostaną dobrane eksponaty sprowadzone z muzeów oraz bibliotek krajowych i zagranicznych, takich jak m.in. Bodleian Library, British Library, Metropolitan Museum w Nowym Jorku, Luwr w Paryżu, Muzeum Narodowe w Pradze, Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie, Muzea Narodowe w Krakowie i Warszawie, Biblioteka Uniwersytecka w Monachium, Biblioteka Jagiellońska, Biblioteka Narodowa, Ossolineum, Biblioteka Kórnicka, kolekcji prywatnych, kościołów i klasztorów. Przewidywany jest udział nie tylko znanych powszechnie i wielokrotnie pokazywanych na wystawach dzieł sztuki, ale też wielu zabytków nowo odkrytych lub dotąd w Polsce nie pokazywanych – zapowiada kustosz Krzysztof Czyżewski.

KULTURA STAROPOLSKA 

1 VII – Zamek Pieskowa Skała – Oddział ZKnW, wystawa stała
Celem przygotowywanej wystawy jest przedstawienie zagadnień związanych z kulturą staropolską, ukazanych poprzez wybrane dzieła sztuki ze zbiorów Zamku Królewskiego na Wawelu. Będzie ona podzielona na kilka modułów tematycznych ukazujących wybrane kwestie  historyczno-kulturowe i różne aspekty tradycji szlacheckiej w dawnej Rzeczypospolitej, takie jak służba publiczna i wojskowa, dom i rodzina oraz tradycje staropolskie w wiekach XIX i początku XX, a także duchowe oblicze sarmaty - pobożność i upamiętnianie zmarłych. W czterech salach parteru zamku, oraz kaplicy i krypcie będą eksponowane muzealia z zakresu malarstwa, złotnictwa, rzemiosła artystycznego i militariów. Wiele spośród tych obiektów ma unikalny charakter.  Na szczególną uwagę zasługują - pochodząca z kościoła w Kodniu złożona z 72 portretów galeria przedstawicieli rodu Sapiehów, zespół cynowych siedemnastowiecznych sarkofagów Sieniawskich pochodzących  z kaplicy zamkowej w Brzeżanach, z plastycznymi figurami  zmarłych rycerzy na wiekach, oraz kolekcja złoconych i srebrnych łyżek staropolskich.

WAWEL PODZIEMNY (ostatni kwartał 2023 roku)
Imponująca, nowa trasa stała pod wschodnim skrzydłem Zamku, złożony i innowacyjny projekt wystawienniczy, archeologiczny i architektoniczno-budowlany, który – z pewnością – zyska miano jednego z najważniejszych wydarzeń kulturalnych 2023 roku.
Przyjrzymy się z bliska architektonicznym detalom znajdującym się w pałacowych piwnicach. Zwiedzający po raz pierwszy zobaczą, jak wzniesiono renesansową rezydencję, doświadczą ukrytej przez wieki – z przyczyn naturalnych, a teraz odsłoniętej – historii. Za pomocą wyreżyserowanej gry światła i najnowocześniejszej technologii (ekspozytory służące do samodzielnego zgłębiania wiedzy, projekcje multimedialne, rekonstrukcje 3D) ukażemy czytelne ślady także wcześniejszych budowli i urządzeń gotyckiego zamku – dolną część wieży Jordanki i średniowieczną, zachowaną w oryginale studnię.  Powstanie tu również nowoczesny magazyn studyjny poszerzany nieustannie o nowe obiekty, udostępniony zwiedzającym, ale nadal pozostający miejscem pracy muzealników, badaczy. Oddamy go również w ręce edukatorów, którzy zaaranżują tu nowoczesną przestrzeń edukacyjną służącą wymianie doświadczeń, myśli i reinterpretacji sztuki tworzącej jedną z najcenniejszych kolekcji na świecie.

Wspomniane piwnice powstały w pierwszej połowie XVI wieku. Przestrzeń ta stała się później jednym z magazynów, w którym od lat 80. XX wieku gromadzono kamienne detale architektoniczne.

Wejście na wystawę znajdzie się w rejonie Dziedzińca Arkadowego, gdzie zetkniemy się również z ekspozycją o wodzie na Wawelu – w pomieszczeniu Sieni Studziennej. Dzięki tej innowacji zakończymy trasę zwiedzania w Ogrodach Królewskich. Nowa, wielowątkowa i złożona ścieżka podziemna będzie dostępna także dla osób z ograniczoną możliwością ruchową.

W szerszej perspektywie (do 2025 r.), zgodnie z założeniami, inicjatywa zakłada przebudowę i rozbudowę podziemnych rezerwatów archeologicznych w innych miejscach wawelskiego wzgórza – na co dzień niedostępnych dla zwiedzających. Przed nami dwie narracje: chronologiczna ukazująca przemiany fortyfikacji Wawelu, a także opowieść o geologii wzgórza wawelskiego, która łączy się z wątkami legendarnymi, w tym z popularnym i uwielbianym przez turystów smokiem wawelskim.

 

Wszystkim wystawom i wydarzeniom towarzyszyć będzie bogaty program edukacyjny skierowany do wszystkich grup odbiorców.
 
(mat.pras.)