 |
| Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Ilustracja do bajek |
W William Morris Gallery we współpracy z Muzeum Narodowym w Krakowie i Instytutem Kultury Polskiej w Londynie 9 października otwarto nową wystawę poświęconą rzemiosłu artystycznemu i architekturze okresu Młodej Polski. Sztuka polska z lat 1890–1918 jest prezentowana publiczności w Wielkiej Brytanii po raz pierwszy, jest to również pierwsza na świecie ekspozycja przedstawiająca Młodą Polskę jako część międzynarodowego ruchu Arts & Crafts (Ruch Odrodzenia Sztuk i Rzemiosł). Wystawa ukazuje silne związki stylistyczne i filozoficzne polskich dzieł z twórczością Williama Morrisa, Johna Ruskina i artystów z ich kręgu w Wielkiej Brytanii, skupiając ponad 150 prac, z których większość nigdy wcześniej nie była prezentowana poza Polską.
 |
| William Morris Gallery |
Od końca XVIII wieku Polska doświadczyła rozbiorów, w wyniku których jej terytorium zostało podzielone między Rosję, Austrię oraz Prusy i jako państwo na 123 lata zniknęła z mapy Europy. Jak ujął to w słowach historyk Norman Davies, Polska stała się „tylko ideą – wspomnieniem z przeszłości lub nadzieją na przyszłość”. Sztuka była więc sposobem zabezpieczania zagrożonego dziedzictwa kulturowego, jednocześnie tworząc nową, odrębną ale też kosmopolityczną tożsamość. Ruch ten obejmował sztuki wizualne, literaturę, muzykę i teatr. Do tej pory niewiele uwagi poświęcano bezprecedensowemu rozkwitowi i nobilitacji sztuki użytkowej czy odrodzeniu tradycyjnych gałęzi rzemiosła. Prezentowane na wystawie prace obejmują obrazy, ilustracje, hafty i kilimy, meble, witraże, architektoniczne modele i rysunki, snycerkę, ceramikę, a także wycinanki z papieru.
 |
| Karton do witraża " Archanioł Michał" Józefa Mehoffera |
Kuratorzy wystawy skupili się na czołowym przedstawicielu ruchu Młodej Polski Stanisławie Wyspiańskim (1869–1907) – polskim „odpowiedniku” Williama Morrisa, ponieważ obu artystów łączyło silne przekonanie o równości sztuk pięknych i zdobniczych. Dla obu twórców-reformatorów historia i natura były tematami kluczowymi, o czym świadczą prace prezentowane na wystawie, m.in. Bratki, Nasturcje i Róże Wyspiańskiego (1897) – projekty malowideł ściennych z powtarzającymi się wzorami kwiatowymi na tle geometrycznej kratki, kojarzące się z projektami tapet Morrisa.
 |
| Stanisław Wyspiański "Autoportret" |
Tak jak William Morris, Wyspiański był wszechstronnym artystą, projektantem i rzemieślnikiem, a jego szeroki dorobek obejmował ornamentalne wzory, scenografie teatralne, tkaniny, meble, witraże, sztukę drukarską i projekty książek oraz wystrój wnętrz – wszystko to zostało ukazane na wystawie. Twórczość Wyspiańskiego była mocno przesiąknięta symboliką, podobnie jak twórczość innych artystów Młodej Polski, których prace są prezentowane na wystawie, m.in. jego współpracownika i przyjaciela Józefa Mehoffera, Henryka Uziembło i Wlastimila Hofmana. Widać to zwłaszcza w teatralnym i baśniowo-alegorycznym fryzie ściennym Mehoffera Natura i Sztuka (1901). Młoda Polska otworzyła się na inspiracje z zewnątrz, na resztę Europy, a obrazy Edwarda Burne-Jonesa wywarły duży wpływ na twórczość Wyspiańskiego, włącznie z zainspirowaniem witraża Apollo. System Kopernika (1905). Dzieło to, pierwotnie stworzone jako projekt wnętrza w Domu Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego i będące zarazem jednym z najbardziej prestiżowych zleceń Wyspiańskiego, zostało zniszczone podczas II wojny światowej. Na wystawie jest pokazane jego współczesne odtworzenie przez artystę i mistrza witrażownika Piotra Ostrowskiego.
 |
| Stanisław Wyspiański, karton do witraża Apollo |
Młoda Polska to również początek stylu zakopiańskiego w architekturze i dekoracji wnętrz, opartego na lokalnych tradycjach budowlanych, snycerskich i hafciarskich z Podhala. Twórcą i głównym propagatorem stylu był Stanisław Witkiewicz (1851–1915). Przykłady jego twórczości zaprezentowane na wystawie, to projekt willi „Koliba” (1892) oraz model architektoniczny najsłynniejszej budowli w tym stylu, domu „Pod Jedlami” (1899), wykonany na wystawę światową w Paryżu w 1900 roku w celu promocji stylu zakopiańskiego za granicą. Chociaż styl ten rozwinął się, zanim Witkiewicz poznał dorobek Johna Ruskina i Williama Morrisa, stwierdził on później, że jego twórczość nieświadomie spełniła założenia tych brytyjskich reformatorów.
 |
| Praca Karola Kłosowskiego |
Na wystawie będzie można poznać również twórczość innego związanego z Zakopanem przedstawiciela Młodej Polski – Karola Kłosowskiego (1882–1971). Kłosowski, którego można uznać za ostatniego artystę Młodej Polski, był rzeźbiarzem i snycerzem, malarzem, projektantem tekstyliów i mebli, twórcą wycinanek ludowych i autorem zakopiańskiej willi „Cicha”, o której można powiedzieć, że jest to Gesamtkunstwerk, czyli „totalne” dzieło sztuki. Każdy element willi był przez 20 lat skrupulatnie wykonywany ręcznie przez Kłosowskiego. Na ekspozycji znajdą się ozdobne wzory koronek i wycinanki z papieru (ok. 1908–1925) – Wiewiórki, Głuszce tatrzańskie i Koniki polne, a także kilim Zbójcy (po ok. 1910).
Na wystawie można również podziwiać obrazy i ilustracje Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej (1891–1945) przyćmione przez jej dorobek literacki. Zwiedzający zobaczą jej odważne, intymne akwarele z elementami fantastycznymi i makabrycznymi inspirowanymi tradycjami polskiego folkloru.
Pokaz dopełniają prace Warsztatów Krakowskich (1913–1926), komercyjnego stowarzyszenia architektów, rzemieślników i twórców, którzy w swojej twórczości dążyli do połączenia tradycyjnego rzemiosła z nowoczesnymi technikami. Grupa inspirowała się pismami Włodzimierza Koniecznego, który przekonywał, że nie ma innej sztuki poza tą, która jest potrzebna, powtarzając maksymę Morrisa, że „nic bezużytecznego nie może być dziełem sztuki”. W grupie, która prowadziła eksperymentalne zajęcia z obróbki metalu, introligatorstwa i tkactwa, znalazła się Zofia Stryjeńska, której unikatowy styl łączył stylistykę Warsztatów Krakowskich z wpływami współczesnego Art Deco. Zaprezentowane są przykłady przedmiotów wykonanych podczas tych zajęć, m.in. ozdobne oprawy książek oraz dziecięce zabawki zaprojektowane przez Stryjeńską w formie zwierząt i postaci z polskiego folkloru, w tym Smoka Wawelskiego (1918). Będzie można ponadto zobaczyć nigdy wcześniej niewystawiane dekoracje na choinkę stworzone przez Warsztaty Krakowskie. Pionierem i mistrzem robienia ozdób papierowych był Zdzisław Gedliczka, którego pomysłowe kreacje przedstawiają głównie postaci związane z Bożym Narodzeniem.
 |
| Rekonstrukcja ozdób świątecznych przez polską artystkę i projektantkę Annę Myczkowską-Szczerską |
Pokazana jest również instalacja składająca się ze zrekonstruowanych zabawek choinkowych z kręgu Warsztatów Krakowskich wykonanych na tę okazję przez polską artystkę i projektantkę Annę Myczkowską-Szczerską.
Na wystawie znalazła się też specjalnie zamówiona instalacja plenerowa współczesnego polskiego artysty Marcina Rusaka, będąca odpowiedzią na odrodzenie w twórczości Wyspiańskiego.
Obiekty zgromadzone na wystawie pochodzą ze zbiorów: Muzeum Narodowego w Krakowie, Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Narodowego w Lublinie, Muzeum Witrażu w Krakowie, Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem, Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, Banku Pekao S.A. i kolekcji prywatnych.
Wystawie towarzyszy publikacja Young Poland: The Polish Arts and Crafts Movement, 1890–1918, pod redakcją Julii Griffin i Andrzeja Szczerskiego. Jest to pierwsza książka, która ukazuje Młodą Polskę jako Ruch Odnowy Sztuk i Rzemiosł, odchodząc od utartego schematu postrzegania jej jako odłamu secesji. Zawiera ponad 250 ilustracji, a jej wyjątkowa szata graficzna oddaje ducha Młodej Polski. Współautorami jest 17 wybitnych międzynarodowych kuratorów, wykładowców akademickich i projektantów. Publikacja została przygotowana we współpracy partnerskiej pomiędzy Lund Humphries, William Morris Gallery oraz Muzeum Narodowym w Krakowie.
Komentarze
Prześlij komentarz