Nowy Wyspiański, dzieła Matejki i Klasztorek, czyli plany wystawiennicze Muzeum Narodowego w Krakowie na rok 2023

Miniony rok w krakowskim Muzeum Narodowym to rekordowa frekwencja niemal 1,4 mln zwiedzających, a także szereg ciekawych wystaw, spośród których moją uwagę zwróciła przede wszystkim znakomita ekspozycja poświęcona Jackowi Malczewskiemu ("Malczewski romantyczny" zajął II miejsce w mojej najlepszej dziesiątce wystaw roku 2022 w polskich muzeach) oraz prezentacja twórczości Tamary Łempickiej ("Łempicka"), a także niezwykle starannie przygotowana, obszerna i wielowątkowa druga odsłona projektu "4 x Modernizm", czyli "Nowy początek. Modernizm w II RP" (przedłużona do 26 marca 2023 r.) - wystawa, którą warto obejrzeć razem z "Łempicką", bo tylko w ten sposób uchwycimy wszystkie niuanse dwudziestolecia międzywojennego. 

Na rok 2023 krakowskie muzeum zapowiada przede wszystkim zmiany w ekspozycji Muzeum Wyspiańskiego, które po przerwie zostanie ponownie otwarte z nową wystawą stałą i nowymi pracami, tym razem bardziej kameralnymi, ukazującymi znakomity warsztat rysowniczy autora "Wesela". W dawnym spichlerzu, mieszczącym się przy pl.Sikorskiego 6, od 14 lutego będzie można obejrzeć zatem drugą odsłonę ekspozycji stałej.

Luty to także prezentacja nowych nabytków w Pawilonie Czapskiego (od 3 lutego do 18 czerwca), jak również pokaz 104 książek  wydanych od XV do XIX w., czyli "Co czytywano w alkowach" w Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego (od 28 lutego do 30 lipca) oraz ekspozycja poświęcona Mikołajowi Kopernikowi w Muzeum Książąt Czartoryskich ("550. rocznica urodzin Mikołaja Kopernika" czynna od 28 lutego do 7 maja). 

W marcu krakowskie muzeum szykuje coś specjalnego dla fanów japońszczyzny i designu, bo w kamienicy Szołayskich 1 marca otwarta zostanie wystawa "Tradycja japońskiego ubioru. Formy i przemiany od około 1900 r. do lat 60. XX w.na przykładzie darów współczesnych w Muzeum Narodowym w Krakowie". Będzie  tu można obejrzeć klasyczne japońskie stroje (kimona, pasy obi, narzuty haori, płaszcze podróżne michiyuki) i podziwiać charakterystyczne dla nich motywy wzornicze. Będzie to pierwsza z trzech odsłon nowego cyklu "Japonia u progu nowoczesności". Na wystawie obejrzymy także drzeworyty zakupione z kolekcji Józefa Mehoffera i pochodzące z darów Jensa Wiebera, jak również około 100 szat, w tym niemal stuletnie kimona i niezwykły dziesięciometrowy bryt tkaniny tanmono, z której były szyte.

W marcu nowa ekspozycja otwarta zostanie także w Domu Matejki na Floriańskiej, gdzie w ramach obchodów Roku Matejkowskiego od 9 marca przez 12 miesięcy można będzie oglądać "Genius loci. W setną rocznicę urodzin". Wielka matejkowska wystawa planowana jest w gmachu głównym MNK na czerwiec, kiedy to po 30 latach od ostatniej dużej prezentacji prac Matejki pokazanych zostanie 400 eksponatów, w tym takie których jeszcze nigdy nie pokazywano publiczności. Wystawa "Matejko. Malarz i historia" zorganizowana w ramach obchodów Roku Matejkowskiego otwarta zostanie 23 czerwca i trwać będzie do 7 stycznia 2024 roku. To bardzo interesująca propozycja, bo co prawda śladów Matejki w Krakowie nie brakuje, ale faktycznie dużej wystawy gromadzącej dzieła tego artysty od dawna nie było.

W marcu nowa wystawa otwarta zostanie w Pałacu Erazma Ciołka. Od 23 marca będzie można obejrzeć bułgarskie ikony powstałe od XVIII do XIX w. Bańska szkoła malowania ikon należy do najwybitniejszych zjawisk w historii kultury bułgarskiej XVIII-XIX wieku. Jej przedstawiciele przyczynili się do przemian w myśleniu artystycznym w okresie odrodzenia kultury bułgarskiej, a ich spuścizna to szczególnie cenne świadectwo sztuki narodowej. Bańsko to niewielka osada położona blisko monasteru Riła – duchowego centrum kultury bułgarskiej. Jej znaczenie wzrosło w XVIII i XIX wieku dzięki ożywionym kontaktom handlowym z głównymi ośrodkami kultury w Europie Zachodniej. Założycielem szkoły był Toma Vishanov (Moler) urodzony ok. 1750 r., który według legendy przybył wraz z kupcami bawełny do Wiednia i tam się kształcił, stąd jego przydomek „Moller” (od niemieckiego słowa „maller” - artysta), który jego syn przekształcił później w nazwisko rodowe (Mollerov). Jego ikony  są jakby rozświetlone wewnętrznym blaskiem, ozdobione  pięknymi ornamentami o rodowodzie barokowym. Za jego dzieła uznano ikony świąteczne ikonostasu w przysiółku Budakalász (niedaleko Budapesztu), wykonane w charakterystycznej dla bańskiej szkoły kolorystyce łączącej jasny róż z błękitem i karmazynem. Bezpośrednimi potomkami Tomy Vishanova w linii artystycznej są jego syn Dimitar i wnuk Symeon. Dimitar pomagał ojcu w malowaniu cerkwi Opieki Matki Boskiej w klasztorze w Rile. Urodzony około 1780 roku malarz zdobył niezwykłą jak na swoje czasy popularność, być może dlatego, że powrócił do tradycji Athosu, aczkolwiek jego ikony są urozmaicone barokowymi kartuszami. Kolejnym przedstawicielem bańskiej szkoły był Symeon, syn Dymitara, urodzony w 1816 r. Wiele dzieł wykonał ze swoim ojcem, a swoją twórczość rozwinął szczególnie na Górze Athos. Wiadomo, że kilkakrotnie ją odwiedzał, na początku z ojcem, a później otworzył własny warsztat w Salonikach. Jego ikony zachowały się w monasterze Zograf (ikony św. Cyryla i Metodego, św. Klemensa z Ochrydy i św. Teofilakta).

Wystawa ikon wiodącej szkoły malarstwa ikonowego Bułgarii to znakomita okazja porównania tej twórczości z malarstwem ikonowym eksponowanym w galerii stałej "Sztuka Cerkiewna dawnej Rzeczypospolitej" w Pałacu Biskupa Erazma Ciołka.Ekspozycja czynna będzie do 23 lipca.

14 kwietnia otwarta zostanie wystawa poświęcona twórczości Jerzego Nowosielskiego, który swą artystyczną podróż rozpoczął w 1940 roku, studiując w okupacyjnej Staatliche Kunstgewerbeschule w Krakowie w pracowni Stanisława Kamockiego. Po wojnie w latach 1945–1947 kontynuował naukę w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych u prof. Eugeniusza Eibischa. Dyplom uzyskał w 1961 roku w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Łodzi. W 1957 roku został członkiem założycielem reaktywowanej po wojnie II Grupy Krakowskiej. Był wykładowcą w Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Łodzi, a od 1962 roku związał się z Akademią Sztuk Pięknych w Krakowie.

Muzeum Narodowe w Krakowie może poszczycić się znakomitą kolekcją prac Nowosielskiego, w tym dzieł malarskich, na papierze oraz ikonę, która prezentowana jest w Pałacu Biskupa Erazma Ciołka w przestrzeni poświęconej sztuce cerkiewnej. Obrazy artysty można podziwiać również w stałej Galerii Sztuki Polskiej XX i XXI wieku w Gmachu Głównym.

Wystawa, przygotowana z okazji setnej rocznicy urodzin Nowosielskiego, przedstawiać będzie trzy wątki w jego twórczości: pejzaż, ciało i abstrakcję. Pejzaże  przywodzą na myśl ujęcia filmowe, a ich kompozycja w znacznej mierze opiera się na zestawianiu płaskich i geometrycznych form. W tym wyborze prac będziemy mogli oglądać krajobrazy miejskie i wiejskie, przedstawione z różnych perspektyw – czasami frontalnie, ale też ujęcia z lotu ptaka. Drugi temat to ciało, które nie jest w twórczości Nowosielskiego obiektem estetycznej kontemplacji, ale staje się niemal geometryczną formą, pozbawioną swej cielesności – jest uproszczone, zrytmizowane i anonimowe. Artysta, głęboko zanurzony w duchowości, dążył do ukazania ciała uświęconego, wyabstrahowanego z ziemskiej rzeczywistości. Trzeci wątek wystawy – abstrakcja w twórczości tego malarza odnosi się będzie przede wszystkim do bytu najwyższego, do transcendencji, której emanację stanowi światło, także światło wiedzy i olśnienie.Wystawa czynna będzie do 15 października.

W maju otwarta zostanie wystawa "Wilno-Vilnius-Vilne 1918-1948. Jedno miasto, wiele opowieści", którą w gmachu główny MNK będzie można oglądać od 26 maja do 3 września. Ponad 300 obiektów malarskich, rzeźbiarskich, grafik, fotografii i filmów powstałych w I połowie XX w. to pokaz mający na celu ukazanie różnorodności  sztuki i życia artystycznego Wilna. Eksponaty pochodzące z polskich i litewskich zbiorów (m.in. prace Ferdynanda Ruszczyca, Jana Bułhaka, Ludomira Śleńdzińskiego, Bronisława Jamontta), w wielu przypadkach pokazywane będą po raz pierwszy. Na wystawie pojawią się także dzieła zrodzone z tęsknoty za dawnym Wilnem (obrazy Andrzeja Wróblewskiego, który spędził w Wilnie młodość).

W czerwcu oprócz wspomnianej już wystawy poświęconej twórczości Jana Matejki zobaczymy także  nową ekspozycję stałą Muzeum Książąt Czartoryskich, w Klasztorku, który zostanie otwarty po remoncie 16 czerwca i prezentować  będzie prawie 1700 obiektów. 

Jesienią otwarta zostanie nowa galeria poświęcona broni i barwie w Polsce  (8 września), która znajdować się będzie nie w gmachu głównym, jak dotychczas, ale na parterze Arsenału należącego do Muzeum Książąt Czartoryskich przy ul. Pijarskiej 8. Będzie tu pokazywanych ok.700 obiektów, przede wszystkim zabytków polskich lub z Polską związanych, z okresu od XVI wieku do roku 1800.

Na listopad planowana jest  również kolejna, trzecia już, odsłona cyklu "4  Nowoczesność", tym razem obejmująca okres PRL (otwarcie 16 XI). W gmachu głównym Muzeum Narodowego zobaczyć można będzie ponad 200 eksponatów na wystawie "Nowoczesność reglamentowana. Modernizm w PRL", która czynna będzie do marca 2024 r.

Foto: MNK