Józef Czapski jako malarz i rysownik

 

Nowa wystawa "Oblicza Czapskiego" dostępna jest od 18 września do końca stycznia 2027 roku w gmachu głównym Muzeum Narodowego w Krakowie. Z uwagi na obchodzony Rok Czapskiego to właśnie tej wybitnej postaci poświęcona jest ekspozycja w MNK. 

Wystawa jubileuszowa, przygotowana w 130. rocznicę urodzin artysty i w roku pod jego patronatem, jest okazją do przyjrzenia się wielorakim obliczom sztuki Czapskiego. Kuratorka i autorka scenariusza wystawy dr Magdalena Ludera w centrum postawiła Czapskiego jako malarza i rysownika, a szczególne zainteresowanie skierowała na proces twórczy. Na drugi plan odsunęła lepiej znanego Czapskiego jako pisarza, diarystę i krytyka sztuki, a także Czapskiego jako świadka bolesnej historii Polski i Europy XX wieku.

Na wystawie "Oblicza Czapskiego" możemy obejrzeć ponad pięćdziesiąt dzieł malarskich  i rysunkowych pochodzących głównie z kolekcji prywatnych (krajowych i zagranicznych), wypożyczonych zwłaszcza od bezpośrednich spadkobierców sióstr Czapskiego. Ten rodzinny i intymny charakter rzadko eksponowanych dzieł znajduje odbicie w strukturze wystawy. 

Ekspozycję otwierają autoportrety w pracowni, które w przestrzeni wystawienniczej otoczone są malarskimi i rysunkowymi przedstawieniami bliskich Czapskiemu ludzi (m.in. portretami członków rodziny), ale też przedmiotów (stałe obecne w jego twórczości martwe natury) i pejzaży (w tym majątków rodzinnych).

Jak mówi kuratorka, dr Ludera, Czapski odżegnywał się od odgórnie przyjętych, intelektualnych zasad kierujących nim jako malarzem i akcentował wizję spływającą na niego w wyniku wzrokowej kontemplacji codzienności. 

- Choć wizja kojarzy się bardziej z nieprzewidywalną intuicją malarską niż działaniem rozumu, to na wystawie poszukujemy powtarzalnych reguł rządzących jego malarstwem, a także sygnalizujemy jego inspiracje. Świadomie akcentowane są podobieństwa między dziełami sztuki. W głębi wystawy za pomocą specjalnie pogrupowanych obrazów „wariackich” i „wyłamujących ściany” (jak powiedziałby Czapski) staramy się scharakteryzować ekspresjonistyczne tendencje w twórczości artysty, łącząc dzieła sztuki z naprowadzającymi słowami kluczami.

Wystawa pokazuje inne oblicze człowieka, któremu poświęcony jest  Pawilon Czapskiego w Krakowie. Zamiast listów, fotografii czy pism mamy w MNK mnóstwo portretów, przedwojenne prace pejzażowe (w tym najwcześniejszy pejzaż jesienny powstały jeszcze w latach 20. XX w.) i pełne samotności i smutku paryskie klimaty (np. świetny,  pełen melancholii  "Zadumany kelner"). Ekspozycja jest ciekawie zaaranżowana - wydzielone przestrzenie za przejrzystymi zasłonami są zróżnicowane kolorystycznie - od żółtej po lewej od wejścia, przez białą pośrodku, gdzie znajduje się duży autoportret Czapskiego o charakterystycznej wydłużonej twarzy, po ostatnią brązową (moim zdaniem najbardziej interesującą) salę. Wystawa na charakter kameralny i pokazuje to co w twórczości Józefa Czapskiego mniej znane - jego fascynację kolorem, szczegółem i zwykłymi przedmiotami jak krzesło czy kaloryfer, ale też upodobanie do szkicowości dostrzegalne przede wszystkim w rysunkach.

Wystawa czynna jest do stycznia 2027 r.